Waarom een onafhankelijkheidstoets vóór het deskundigenonderzoek hoort

De vraag vóór de inhoudelijke vraag

Wie een technisch geschil onderzoekt, moet zonder persoonlijk of zakelijk belang naar de feiten kunnen kijken. Daarom is de eerste stap niet het aanwijzen van de deskundige die het snelst beschikbaar is. Eerst moeten de namen van de aanvrager, wederpartij, betrokken bedrijven en relevante vertegenwoordigers bekend zijn. Pas dan kan worden getoetst of een beoogd deskundige een relatie met een van hen heeft of eerder bij dezelfde kwestie betrokken was.

De Rechtspraak zegt voor deskundigen in een rechtszaak dat iemand niet als deskundige mag optreden wanneer die een bekende van een procespartij is of zakelijke belangen bij die partij heeft. Bij een gerechtelijke benoeming gelden bovendien de opdracht van de rechter en de toepasselijke gedragscode. Buiten de rechtbank blijft het voor een zorgvuldig onderzoek zinvol om mogelijke belangen vooraf zichtbaar te maken. Niet elke eerdere beroepsmatige aanraking heeft dezelfde betekenis; de aard, tijd en inhoud van die betrokkenheid moeten worden beoordeeld.

Welke gegevens zijn nodig?

Een goede aanvraag noemt de formele partijen en de personen of bedrijven die direct bij het betwiste werk horen. Denk aan opdrachtgever, aannemer, onderaannemer en eventuele rechtsbijstandverlener of advocaat. Geef een zaak- of dossiernummer op als dat bestaat en beschrijf de werkzaamheden waarover het gaat. Een onvolledige lijst kan later tot een verrassing leiden: bijvoorbeeld als een voorgedragen deskundige al eerder voor de aannemer werkte. De toets kan dan opnieuw nodig zijn, met gevolgen voor de planning.

Ook de deskundige heeft een eigen verantwoordelijkheid. Mogelijke relaties, eerdere opdrachten of andere omstandigheden die de schijn van betrokkenheid kunnen oproepen, horen tijdig te worden gemeld. Daarna kan worden beoordeeld of inzet passend is en of partijen hierover moeten worden geïnformeerd. Transparantie aan het begin voorkomt dat de inhoud van een technisch rapport achteraf onnodig wordt overschaduwd door discussie over de persoon die het opstelde.

Een toets is een doorlopend proces

De onafhankelijkheidstoets is geen eenmalig vinkje dat elke latere wijziging dekt. Tijdens een dossier kunnen extra partijen, een andere deskundige of nieuwe informatie naar voren komen. Dan hoort de toets bij die gewijzigde situatie opnieuw te worden bekeken. Bij multidisciplinair onderzoek geldt dit ook voor de toegevoegde specialisten. Hetzelfde uitgangspunt helpt bij de selectie van een hoofddeskundige en bij de verdeling van vragen over verschillende disciplines.

Wat doet u als aanvrager?

Vul bij de onderzoeksaanvraag de bekende partijen zo volledig mogelijk in en meld latere aanvullingen direct. Vraag niet alvast inhoudelijk advies aan een deskundige die mogelijk in het onderzoek moet optreden. De NRBI-route begint met een opdrachtomschrijving en partijgegevens, waarna de passende deskundigheid en de onafhankelijkheid kunnen worden getoetst. Zo ontstaat een betere basis voor een rapport dat technisch helder en qua totstandkoming controleerbaar is.